Việt Nam - Lào nghiên cứu công nhận chéo chữ ký số

Việt Nam và Lào đang xúc tiến thí điểm công nhận lẫn nhau về chữ ký số, trước mắt giới hạn trong lĩnh vực hải quan và xuất nhập khẩu hàng hóa. Với cộng đồng kỹ thuật và doanh nghiệp làm xuất nhập khẩu, đây là bước khởi đầu cho bài toán hạ tầng khó hơn nhiều so với việc chỉ ký số một văn bản trong nước: làm sao để một chữ ký số do tổ chức cấp phép của nước này phát hành được hệ thống của nước kia chấp nhận.

Có gì mới

Nội dung trên được trao đổi tại buổi làm việc ở Hà Nội ngày 26/10 giữa Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ và Trung tâm Internet quốc gia Lào (LANIC). Hai bên đang nghiên cứu phương án thí điểm công nhận lẫn nhau về chữ ký số trong lĩnh vực hải quan, xuất nhập khẩu hàng hóa, nhằm số hóa chứng từ, đơn giản hóa thủ tục và tạo thuận lợi cho giao dịch điện tử xuyên biên giới.

Về phía Việt Nam, Giám đốc NEAC Tô Thị Thu Hương đã chia sẻ kinh nghiệm phát triển chữ ký số, dịch vụ tin cậy và thúc đẩy hợp tác công nhận chéo giữa hai nước.

Ảnh: VnExpress Số hoá

Điểm kỹ thuật đáng chú ý nhất trong phương án được thảo luận là mô hình Danh sách tin cậy chung (Trust List). Theo cách NEAC giới thiệu với phía Lào, mỗi quốc gia tự xây dựng và công bố danh sách các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số đáp ứng yêu cầu, rồi dùng danh sách đó làm cơ sở nghiên cứu cơ chế xác thực và chấp nhận chữ ký số của nhau. Nói cách khác, hai bên không cần dựng một hệ thống chứng thực chung duy nhất, mà công nhận danh sách nhà cung cấp tin cậy của nhau.

Phó giám đốc NEAC Phạm Quốc Hoàn nhấn mạnh cơ chế hợp tác cần bảo đảm tính độc lập của hạ tầng kỹ thuật và phù hợp với hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia. Việt Nam sẵn sàng hỗ trợ Lào rà soát, đánh giá điều kiện kỹ thuật để nghiên cứu phương án triển khai phù hợp. Ông cũng cho rằng mô hình Danh sách tin cậy chung nên được nghiên cứu theo hướng mở, không chỉ phục vụ hợp tác song phương Việt Nam - Lào mà còn tạo tiền đề mở rộng kết nối, hướng tới công nhận chữ ký số với các quốc gia trong khu vực ASEAN trong tương lai.

Về phía Lào, ông Minaxay Philavong, Giám đốc Trung tâm Internet quốc gia Lào, bày tỏ mong muốn công nhận về chữ ký số, ưu tiên ứng dụng trong hải quan và xuất nhập khẩu. Lào cũng muốn Việt Nam tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nhân lực và chia sẻ kinh nghiệm hoàn thiện chính sách pháp luật. Phía Lào chia sẻ định hướng tích hợp chữ ký số vào ứng dụng định danh điện tử quốc gia LA-EID, tương tự VNeID của Việt Nam, nhằm mở rộng khả năng cung cấp dịch vụ công và thúc đẩy giao dịch điện tử.

Theo Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia, đến ngày 15/10, Việt Nam đã cấp 36,16 triệu chứng thư chữ ký số, với tỷ lệ phổ cập chữ ký số đạt 52,26% dân số trưởng thành.

Ảnh: VnExpress Số hoá

Vì sao đáng quan tâm với độc giả Việt Nam

Với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, công nhận chéo chữ ký số là điều kiện để chứng từ điện tử xuyên biên giới thực sự thay được bản giấy. Nếu hải quan hai nước chấp nhận chữ ký số của nhau, doanh nghiệp có thể bớt được bước in, ký tay, scan và chuyển phát chứng từ, đồng thời giảm rủi ro sai lệch khi phải nhập lại dữ liệu thủ công giữa các hệ thống. Đây là phần giá trị dễ thấy nhất, dù bài gốc chưa nêu mốc thời gian triển khai cụ thể.

Với lập trình viên và đội kỹ thuật, mô hình Trust List đáng để theo dõi vì nó đặt ra yêu cầu rõ ràng về hạ tầng: hệ thống phải xác thực được chứng thư số do nhà cung cấp nước ngoài phát hành, kiểm tra chuỗi tin cậy, thời hạn hiệu lực và trạng thái thu hồi của chứng thư. Đây là những việc quen thuộc với người từng làm PKI, nhưng phức tạp hơn nhiều khi hai bên có khung pháp lý và danh sách nhà cung cấp khác nhau. Việc NEAC nhấn mạnh tính độc lập của hạ tầng kỹ thuật cho thấy hướng tiếp cận là mỗi bên giữ hệ thống riêng, chỉ thống nhất cơ chế công nhận.

Với cộng đồng công nghệ nói chung, hướng mở rộng sang ASEAN là phần đáng chú ý về dài hạn. Nếu mô hình Danh sách tin cậy chung được thiết kế đủ mở ngay từ đầu, nó có thể trở thành khuôn mẫu cho các thỏa thuận công nhận chữ ký số khác trong khu vực, thay vì mỗi cặp quốc gia lại phải đàm phán một cơ chế riêng.

Ai nên dùng và cách theo dõi

Nhóm quan tâm trực tiếp gồm doanh nghiệp xuất nhập khẩu có giao dịch với Lào, đơn vị cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, và đội kỹ thuật tích hợp chữ ký số vào hệ thống chứng từ, hải quan điện tử. Hiện đây vẫn là giai đoạn nghiên cứu và thí điểm, nên chưa có API hay quy trình ký số xuyên biên giới nào được công bố để thử ngay; nguồn chưa nêu lộ trình cụ thể.

Việc cần làm lúc này là theo dõi các thông báo chính thức từ NEAC về tiêu chí Danh sách tin cậy chung và điều kiện kỹ thuật mà nhà cung cấp dịch vụ chứng thực phải đáp ứng. Doanh nghiệp có thể rà soát lại nhà cung cấp chữ ký số mình đang dùng, chuẩn bị dữ liệu chứng từ điện tử cho các lô hàng liên quan, và nắm trước yêu cầu định dạng, xác thực để không bị động khi thí điểm mở rộng.

Lưu ý và hạn chế

Đây là thỏa thuận ở mức nghiên cứu phương án thí điểm, chưa phải cơ chế đã có hiệu lực. Bài gốc chưa nêu thời điểm thí điểm, phạm vi doanh nghiệp tham gia, hay tiêu chí kỹ thuật cụ thể để một chữ ký số của Lào được chấp nhận tại Việt Nam và ngược lại. Số liệu 36,16 triệu chứng thư và tỷ lệ phổ cập 52,26% là số liệu do NEAC công bố, tính đến ngày 15/10, không phải số liệu của cơ quan Lào.

Một điểm cần cân nhắc: công nhận chéo chữ ký số không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là bài toán pháp lý — chữ ký số có giá trị pháp lý theo luật của từng nước, nên cơ chế Trust List chỉ hiệu quả khi đi kèm thừa nhận về mặt pháp lý. Việc Lào tích hợp chữ ký số vào LA-EID theo hướng tương tự VNeID cho thấy hai bên có nền tảng gần nhau để tiến tới, nhưng khoảng cách về hạ tầng và nhân lực vẫn là yếu tố cần tính đến, nhất là khi phía Lào đã đề nghị Việt Nam hỗ trợ đào tạo.

Kết

Công nhận chéo chữ ký số Việt Nam - Lào là bước đi nhỏ về phạm vi nhưng đúng hướng về hạ tầng: bắt đầu từ hải quan và xuất nhập khẩu, nơi nhu cầu chứng từ điện tử xuyên biên giới rõ ràng nhất, rồi mới mở rộng. Với người làm kỹ thuật, đây là dịp nhìn lại cách hệ thống của mình xử lý chứng thư số nước ngoài; với doanh nghiệp, là tín hiệu để chuẩn bị cho giai đoạn chứng từ giấy bị thay thế dần trong giao dịch với Lào.

Nguồn: VnExpress Số hoá