Apple và Việt Nam: Đề nghị nâng vị thế trong chuỗi cung ứng

Chiều 27/10, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã tiếp bà Iris Cui, Phó Chủ tịch Apple phụ trách vận hành chuỗi cung ứng khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Cuộc gặp đáng chú ý không chỉ ở cấp tiếp đón, mà ở chỗ nó cho thấy Việt Nam đang muốn chuyển từ vai trò "điểm lắp ráp" sang vị trí có hàm lượng kỹ thuật cao hơn trong chuỗi giá trị của Apple.

Nội dung chính của cuộc gặp

Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực đánh giá cao vai trò của Apple và các đối tác trong việc tạo việc làm, nâng cao kỹ năng lao động, tiêu chuẩn sản xuất và tăng cường kết nối Việt Nam với các chuỗi giá trị công nghiệp toàn cầu.

Ảnh: Dân trí Công nghệ

Về phía Việt Nam, ông Phạm Gia Túc đưa ra ba nhóm đề nghị chính:

• Nâng cao vị trí của Việt Nam trong chiến lược sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu của Apple. Theo ông, hiệu quả hợp tác không chỉ đo bằng số lượng nhà máy hay quy mô sản xuất, mà còn ở năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, sự trưởng thành của đội ngũ kỹ sư và giá trị công nghệ được tạo ra tại Việt Nam.
• Xây dựng chương trình phát triển nhà cung cấp trong nước với mục tiêu và lộ trình cụ thể, tập trung vào linh kiện, vật liệu, khuôn mẫu, thiết bị phụ trợ, logistics, kỹ thuật và quản trị số. Ông cũng đề nghị Apple làm rõ định hướng phát triển chuỗi cung ứng tại Việt Nam trong những năm tới: nhóm sản phẩm, linh kiện và công đoạn nào có thể mở rộng, nhất là các khâu có hàm lượng kỹ thuật, tri thức và giá trị gia tăng cao như tự động hóa, quản trị chất lượng, thiết kế quy trình và quản trị chuỗi cung ứng.
• Mở rộng hợp tác đào tạo nhân lực, chuyển từ đào tạo vận hành dây chuyền sang phát triển đội ngũ kỹ sư, chuyên gia trong sản xuất thông minh, robot, tự động hóa, phần mềm, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI). Apple được đề nghị nghiên cứu các chương trình thực tập, đào tạo luân chuyển và hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ để gắn đào tạo với nhu cầu thực tế.

Ngoài ra, Phó Thủ tướng Thường trực cũng đề nghị Apple tăng cường hỗ trợ cộng đồng phát triển ứng dụng và đào tạo kỹ năng phần mềm cho kỹ sư, doanh nghiệp Việt Nam.

Ảnh: Dân trí Công nghệ

Apple nói gì?

Bà Iris Cui bày tỏ sự trân trọng với những điều kiện thuận lợi mà Việt Nam đã tạo cho Apple và các đối tác sản xuất. Theo bà, những cải thiện về cơ sở hạ tầng tại Việt Nam đã hỗ trợ thiết thực cho hoạt động của các nhà cung cấp của Apple. Bà cũng đánh giá tích cực việc các bộ, ngành hoàn thiện quy định quản lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp triển khai sản xuất.

Đáng chú ý, đại diện Apple nêu cụ thể việc đơn giản hóa thủ tục cấp giấy phép lao động giúp các đối tác thuận lợi hơn trong việc huy động chuyên gia nước ngoài đến làm việc tại Việt Nam, đồng thời ghi nhận sự hỗ trợ đối với kỹ sư và nhân sự kỹ thuật trong nước.

Về hoạt động đang triển khai, bà Iris Cui cho biết Apple đang thực hiện các chương trình đào tạo công nghệ mới cho người lao động trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam, và đánh giá tích cực sự phát triển của cộng đồng nhà phát triển ứng dụng trong nước.

Phía Apple cũng đưa ra các kiến nghị ngược lại với Chính phủ: tiếp tục hoàn thiện cơ chế hỗ trợ đầu tư đối với dự án công nghệ cao, xem xét vướng mắc về thuế nhà thầu, thủ tục hải quan và hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp để hỗ trợ các nhà cung cấp chuyển đổi xanh.

Chỉ đạo sau cuộc gặp

Trước các kiến nghị này, Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Công Thương sớm nghiên cứu kiến nghị về mua bán điện trực tiếp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên và phù hợp với điều kiện vận hành hệ thống điện. Với chính sách hỗ trợ đầu tư, thuế và hải quan, Bộ Tài chính được yêu cầu hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng quy định hiện hành và giải quyết các vấn đề thuộc thẩm quyền.

Ông Phạm Gia Túc khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục cải thiện thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và môi trường đầu tư, kinh doanh để Apple cũng như các doanh nghiệp công nghệ cao phát triển lâu dài, bền vững tại Việt Nam.

Vì sao đáng quan tâm với người làm kỹ thuật Việt Nam

Với kỹ sư phần cứng và người làm sản xuất, danh sách các khâu được nhắc tới — khuôn mẫu, vật liệu, thiết bị phụ trợ, tự động hóa, quản trị chất lượng, thiết kế quy trình, truy xuất nguồn gốc — chính là những mảng mà doanh nghiệp Việt có thể chen chân nếu đáp được tiêu chuẩn của Apple. Đây cũng là những vị trí việc làm đòi hỏi kỹ năng cao hơn nhiều so với lao động lắp ráp, nên tác động tới thị trường tuyển dụng kỹ thuật là rõ ràng nếu các đề nghị này được cụ thể hóa.

Với lập trình viên và cộng đồng phát triển ứng dụng, việc Apple được đề nghị hỗ trợ đào tạo kỹ năng phần mềm và phát triển cộng đồng dev trong nước là tín hiệu đáng theo dõi. Nếu có chương trình cụ thể, nó có thể mở thêm đường tiếp cận tài liệu, chứng chỉ và cơ hội việc làm liên quan hệ sinh thái Apple — dù hiện tại nguồn chưa nêu chi tiết hình thức hay quy mô.

Với doanh nghiệp công nghệ và nhà sản xuất trong nước, điểm mấu chốt nằm ở chữ "chương trình phát triển nhà cung cấp" có mục tiêu và lộ trình cụ thể. Đây là điều mà các doanh nghiệp phụ trợ vẫn thường thiếu: một lộ trình rõ ràng để biết cần đạt tiêu chuẩn gì, trong bao lâu, và ai sẽ đánh giá. Một khi Apple công bố tiêu chí cụ thể, doanh nghiệp mới có thể đầu tư đúng chỗ thay vì đoán.

Ở góc độ chính sách, các kiến nghị về thuế nhà thầu, hải quan và mua bán điện trực tiếp cũng đáng chú ý với doanh nghiệp sản xuất công nghệ cao: đây là những nút thắt hành chính ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí vận hành và khả năng chuyển đổi xanh của nhà máy.

Ai nên theo dõi, và theo dõi gì

• Doanh nghiệp phụ trợ, cơ khí chính xác, khuôn mẫu, điện tử: theo dõi các thông báo tiếp theo về chương trình phát triển nhà cung cấp, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
• Kỹ sư tự động hóa, robot, quản trị chất lượng: đây là nhóm được nhắc tới nhiều nhất trong phần đào tạo nhân lực.
• Lập trình viên, đặc biệt là dev ứng dụng: chờ thông tin cụ thể về chương trình hỗ trợ cộng đồng phát triển ứng dụng; nguồn chưa nêu hình thức.
• Doanh nghiệp sản xuất quan tâm chuyển đổi xanh: dõi tiến độ xử lý kiến nghị về cơ chế mua bán điện trực tiếp do Bộ Công Thương nghiên cứu.

Cách thực tế nhất để nắm thông tin là theo dõi các thông cáo tiếp theo trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và các bộ được giao nhiệm vụ (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính), vì cuộc gặp này mới dừng ở mức đề nghị và giao nghiên cứu, chưa có cam kết hay chương trình cụ thể nào được công bố.

Lưu ý và hạn chế

Đây là cuộc gặp ngoại giao - đầu tư, chưa phải một thỏa thuận. Các đề nghị của phía Việt Nam là định hướng mong muốn, còn các kiến nghị của Apple mới ở mức "xem xét". Nguồn chưa nêu con số cụ thể về số nhà máy, số lao động, giá trị đầu tư hay quy mô các chương trình đào tạo, nên không thể đánh giá định lượng tác động từ thông tin hiện có.

Cũng cần lưu ý rằng thông tin trong bài gốc được dẫn lại từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, tức là nguồn chính thức từ phía Chính phủ; các phát biểu của đại diện Apple được thuật lại trong khuôn khổ cuộc gặp, không phải tuyên bố riêng của tập đoàn.

Kết

Việc Apple cử Phó Chủ tịch phụ trách vận hành chuỗi cung ứng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tới làm việc với Chính phủ cho thấy Việt Nam vẫn là mắt xích quan trọng trong chiến lược sản xuất của hãng. Nhưng thông điệp từ phía Việt Nam rất rõ: không chỉ muốn nhiều nhà máy hơn, mà muốn nhiều kỹ sư giỏi hơn, nhiều doanh nghiệp nội địa đủ chuẩn làm nhà cung cấp trực tiếp hơn, và nhiều giá trị công nghệ được tạo ra ngay tại Việt Nam. Khoảng cách giữa đề nghị và hiện thực sẽ phụ thuộc vào việc các bộ, ngành và doanh nghiệp biến những định hướng này thành lộ trình cụ thể.

Nguồn: Dân trí Công nghệ